İnek Sütü Protein Alerjisi (İSPA)

Besin ve besin katkı maddelerine karşı vücutta oluşan her türlü anormal klinik cevaba “besin aşırı duyarlılığı” denir. Besin aşırı duyarlılığı fizyolojik mekanizmalarla oluşuyorsa ‘besin intoleransı’, immünolojik mekanizmalarla oluşuyorsa ‘besin alerjisi’ olarak adlandırılır . İnek sütünde bulunan proteinlere karşı immünolojik mekanizmalarla oluşan reaksiyonlara inek sütü protein alerjisi (İSPA) denir. Genel olarak sık görülen hastalıklar açısından besin alerjisi sık sayılamaz. Ancak tanısal sorunlar ve algılamada netlik olmaması bir sosyal yük oluşmasına yol açar.

İSPA inek sütünün proteinlerine karşı gelişir. İnek sütünde insanlarda antikor yapımına neden olabilecek en az 20 protein bileşeni bulunur. İnek sütü proteininin %80’ini kazein, %20’sini whey oluştur

İnek sütü günlük hayatımızda beslenmemizde önemli bir yer tutan hayvansal gıdaların başında gelmektedir. Süt çocuklarının beslenmesine giren ilk yapancı protein inek sütüdür. Dolayısıyla genel olarak immünolojik tolerans mekanizmaları immatür olan bebek ve küçük çocukları arasında en sık rastlanan besin alerjisi olma özelliği taşır. Sadece yakınmalar göz önünde bulundurulduğunda anne babalar çocuklarında İSPA’yı gerçekte var olandan daha sık olarak algılarlar. İSPA sıklığı süt çocukluğu döneminde yaklaşık %2-3’tür. Yaşamın ilk yılında pik yapaktadır. Altı yaş ve üzerinde sıklığı %1’in altına düşer. Sadece anne sütü ile beslenen bebeklerde de %0,5 oranında bildirilmiştir

Yeni doğan bebeğiniz sürekli ağlıyor, gaz sancısı nedeniyle sıkıntılı anlar yaşıyor ve kilo alamıyorsa bebeklerin hemen hemen hepsinde görünebilen bu belirtiler bazen süt alerjisinin göstergesi olabiliyor…

İnek sütünün bebeğe direk verilmesi ile olabildiği gibi, anne sütü ile beslenen bebeklerde, annenin diyetindeki inek sütü içeren gıdaların bebeğe emzirme yolu ile geçmesi sonucu da ortaya çıkabilmektedir. Ayrıca çoğu hazır mamanın inek sütü proteinlerini içermesi nedeni ile mama ile beslenen bebeklerde de alerji görülebilmektedir.

İnek sütü alerjisi olan çocuklarda genellikle keçi sütü ve soya sütüne karşı da çapraz alerji gelişebilmektedir.

KLİNİK BULGULAR

Belirtiler bebeğe ve alerjinin ağırlık derecesine göre değişkenlik göstermektedir. Erken bulgular alerjen alındıktan sonra birkaç dakika ile 2 saat arasında değişen sürede ortaya çıkar Geç bulgular ise alerjen alındıktan 48 saat, hatta 1 hafta sonrasına kadar belirti verebilir. Klinikte deri bulgularına %50-60, gastrointestinal bulgularına %50-60 ve solunum sistemi bulgularına %20-30 oranlarında rastlanır.  Bazı bebeklerde tek bir belirti olurken, bazılarında birden fazla belirti birlikte olabilmektedir. Klinik bulgular genellikle ilk 6 ayda başlamakla birlikte, bazen daha geç yaşlarda da ortaya çıkabilmektedir. Belli başlı belirtiler şunlardır:

  • İlk aylarda aşırı ağlama ve ciddi gaz sancısı
  • Beslenme sonrası kusmalar ve buna bağlı olarak tartı alamama
  • Kanlı ve sümüksü dışkılama ve bazen de kabızlık
  • Ciltte egzema tarzında kızarık ve kaşıntılı deri döküntüleri
  • Geçmeyen bir hışıltı, öksürük, burun tıkanıklığı
  • Tekrar eden bronşit ve/veya bronşiolit atakları
  • Anafilaksi (çok nadirdir, inek sütü proteini alımından hemen sonra (en geç ilk 1 saat içinde)gelişir. Deri döküntüsü, yüzde, dil ve ağızda şişme, solunum yollarında gelişen ödeme bağlı olarak ortaya çıkan nefes almada güçlük ve tansiyonda düşme ile birlikte görülen bir şok tablosudur. Tedavi edilmediğinde ölümcüldür.

TANI

İSPA tanısında ilk ve en önemli basamak iyi alınmış bir öykü, atopik hastalıkları içeren detaylı özgeçmiş ve soygeçmiş sorgulaması ve fizik muayenedir. Birden fazla sistemi ilgilendiren yakınma ve bulguların varlığı ile atopi ve atopik hastalıklar açısından pozitif aile öyküsü İSPA düşündürür.

Tanıda 3 yöntem kullanılmaktadır.

  • Deri testi: Her yaşta yapılabilir, güvenilirlik yüzde 95’tir.
  • Kanda inek sütüne özgü antikorların tespit edilmesi (inek sütü spesifik-Ig-E), yüzde 90 güvenilirdir.
  • Eliminasyon yöntemi: İnek sütü içeren gıdalar bebeğe bir süre verilmez. Bu süre içinde mevcut belirtilerin kaybolması beklenir. Belirtiler geçtikten sonra inek sütü tekrar denenir. Belirtilerin yeniden ortaya çıkması inek sütü alerjisini destekleyecektir.
  •  Tek başına tanı koydurmazlar, daima klinik ile birlikte değerlendirilmelidir.

TEDAVİ VE İZLEM

 İSPA tedavinin temel prensipleri; doğru tanı, reaksiyonların tedavisi, eliminasyon diyeti, 2 yaş altındaki çocuklarda uygun mama kullanımı, destek tedavisi, büyüme ve gelişmenin takibi ve eğitime dayanır. Anne sütü alan bebeklerde de İSPA olabileceği unutulmamalıdır. Bu bebeklerde anne sütüne devam edilmeli, klinik reaksiyonların annenin inek sütü alımı ile ilişkisi kesin olarak gösterilmişse, annenin diyetinden süt ve süt ürünleri çıkarılmalıdır. Annenin protein ve kalsiyum alımı izlenmelidir. Anneye günde 1000 mg kalsiyum ve 10 mcg D vitamini desteği verilmelidir. Anne sütü almayan bebeklerde inek sütü proteini içermeyen mamaların kullanımı önerilmektedir. Bu amaçla Mama ile beslenen bebeklerde ise inek sütü proteini içermeyen mamalar tercih edilmelidir. Bu mamalar 3 grupta ele alınabilir:

  1. Soya bazlı mamalar: İnek sütü alerjisi olan bebeklerin yüzde 17-47 sinde soya proteinine karşı da alerji gelişebilmektedir. Ayrıca soya bazlı mamalar 6 aydan küçük bebeklerin beslenmesinde uygun değildir. Bu nedenle inek sütü alerjisinde soya bazlı mamalar ilk tercih olmamalıdır.
  2. Tam hidrolize mamalar: Özel işlemlerden geçirilerek proteinleri parçalanmış ve alerjik özellikleri yok edilmiştir. Tatları çok iyi değildir. İnek sütü alerjisinde ilk tercih edilmesi gereken mamalardır.
  3. Amino asit bazlı mamalar: Tam hidrolize mamalara yanıt alınamayan yüzde 10 vakada kullanılması gerekir

Günlük süt tüketimine bakıldığında tereyağı, peynir, yoğurt, tarhana çorbası, makarna, bisküvi, her türlü kek, kurabiye, dondurma, çikolatalı ürünler, kremalar gibi birçok gıda ürünü içerisinde inek sütü tüketilmektedir. Çocuğa, aileye ve çocuğa bakanlara diyet konusunda eğitim verilmesi ve hazır gıda ürünlerinin etiketlerinde inek sütü içeren terimlerin öğretilmesi gerekmektedir

PROGNOZ

İSPA yaşla birlikte düzelmektedir. Hastaların %50’sinde 1 yaşında, %75’inde 3 yaşında, %90’ında 6 yaşında tolerans gelişir. İSPA’nın devam ettiği hastalarda atopi ve pozitif aile öyküsü daha sıktır. En az 4-6 ay veya 6-9. aya kadar eliminasyona devam edilmelidir. Ciddi ani IgE ilişkili reaksiyonlarda eliminasyon süresi 12-18. aya kadar uzatılabilir

Makaleler

Kliniğimiz

Adres Bilgileri

Yenikaraman Mahallesi, Yeni Karaman Mah. Sanayi Cad. Umi Plaza No:150, K:6, D:43 Osmangazi / Bursa

Telefon: 0224 246 32 00

E-Mail: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.